https://biosepehrsj.ut.ac.ir/ نشریه دانشجویی زیست سپهر fa daily 1 Sat, 22 Nov 2025 00:00:00 +0330 Sat, 22 Nov 2025 00:00:00 +0330 https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_107174.html - https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_107173.html کنفرانس سی‌اُم تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد (COP30) که در نوامبر ۲۰۲۵ در شهر بلم[1] در حوضه آمازون برگزار شد، نقطه‌ای تعیین‌کننده در روند مذاکرات اقلیمی بود؛ به‌ویژه از آن‌رو که این منطقه یکی از مهم‌ترین مخازن کربن و کانون تنوع زیستی جهان به شمار می‌رود (UNFCCC, 2025). از منظر علمی و عملی، انتظار می‌رفت که میزبانی این کنفرانس در قلب جنگل‌های بارانی، به اتخاذ تصمیماتی قاطع‌تر برای حفاظت از اکوسیستم‌های حیاتی و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای منجر شود؛ اما بررسی نتایج نهایی نشان می‌دهد که علی‌رغم طرح ابتکارات جدید و پیشرفت محدود در برخی حوزه‌ها، بخش عمده‌ای از اهداف کلیدی همچنان برآورده نشد و شکاف میان علم و سیاست پابرجا باقی مانده است. ... https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_105885.html با توجه به وابستگی مستقیم صنعت گردشگری به منابع طبیعی، سرزمین و کیفیت محیط‌زیست، میزان توجه اسناد فرادست گردشگری به ملاحظات محیط‌زیستی از اهمیت زیادی برخوردار است. غفلت از اصول پایداری محیط‌زیستی در این اسناد می‌تواند ضمن کاهش تاب‌آوری اکوسیستم‌ها و سرزمین، در بلندمدت توسعه گردشگری را با چالش مواجه سازد. سند راهبردی توسعه گردشگری در پاسخ به ضرورت وجود چارچوبی هدایت‌گر و منسجم برای سامان‌دهی و جهت‌دهی به فرایند توسعه گردشگری کشور و با اتکا به اسناد بالادستی و سیاست‌های کلان این حوزه، تدوین و ابلاغ شده است. هیئت وزیران در تیرماه 1399 به پیشنهاد وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و به استناد بند الف ماده 100 قانون پنجساله ششم توسعه، سند راهبردی توسعه گردشگری را تصویب نمود. این سند در 10 بخش تدوین شده که در 114 بند و گزاره آن به موضوعات محیط‌زیستی پرداخته شده است، اهم موضوعات مورد بررسی در این سند عبارت‌اند از گردشگری و طبیعت‌گردی، انسجام سازمانی و هماهنگی بین‌بخشی، کسب‌وکارهای طبیعت‌محور، مدیریت مشارکتی و مشارکت جوامع محلی، حفاظت سیمای فرهنگی سرزمین (خدمات فرهنگی، توسعه زیست‌فرهنگی)، اقتصاد سبز (صنعت کم‌کربن، تجارت کربن) و برنامه‌ریزی راهبردی سرزمین. https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_102398.html گونه‌های اندمیک، گونه‌هایی هستند که پراکنش جغرافیایی‌شان به یک منطقه یا کشور محدود می‌شود و به دلیل انحصاری بودن، از ارزش حفاظتی بالایی برخوردارند و نقش کلیدی در حفظ تنوع‌زیستی ایفا می‌کنند. ماهی کور غار با نام علمی Iranocypris typhlops، یکی از گونه‌های اندمیک و در معرض خطر انقراض ایران است که منحصراً در غار ماهی کور واقع در شهرستان خرم‌آباد، استان لرستان، یافت می‌شود. براساس فهرست قرمز اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN)، این گونه در وضعیت آسیب‌پذیر طبقه‌بندی شده است. زیستگاه این گونه، به رغم منحصربه‌فرد بودن، با تهدیدات انسانی (مانند آلودگی، برداشت بیش از حد جمعیت و تغییر در زیستگاه) و طبیعی (مانند تغییرات اقلیمی) مواجه است و نابودی آن، به انقراض کامل این گونه منجر خواهد شد. بنابراین، شناخت عمیق‌تر بوم‌شناسی و وضعیت حفاظتی و تهدیداتی که این گونه با آن مواجه است، برای پیشگیری از انقراض آن ضروری است. این پژوهش با هدف بررسی وضعیت حفاظتی، بوم‌شناسی، تهدیدات و ارائه راهبردهای مدیریتی به‌منظور حفاظت از آن، با استفاده از روش اسنادی و مرور منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. نتایج این پژوهش نشان می­دهد که اجرای هم‌زمان سیاست‌های کنترلی سخت‌گیرانه، پژوهش‌های عمیق محیط‌زیستی، جلب مشارکت مؤثر ذی‌نفعان و آموزش جوامع محلی می‌تواند نقش مؤثری در بقای این گونه ایفا کند. https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_106778.html امروزه با افزایش مسائل محیط‌زیستی مانند بحران انرژی، اتلاف و تخریب منابع سرزمینی و افزایش مواد زاید ناشی از توسعۀ شهرنشینی و صنعتی، اثر انسان بر محیط نیز مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است؛ زیرا آن‌ها بسیاری از این معضلات را ناشی از پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم رفتارهای انسان می‌دانند. گسترش تهدیدات محیطی نه‌تنها مسائل زیست‌بومی را که برای سال‌ها توسط نظریه‌های سنتی روابط بین‌الملل نادیده گرفته می‌شد به متن نظریه‌های روابط بین‌الملل آورد، بلکه ماهیت سیال و چندوجهی این مسائل باعث شده است تا نظریه‌های مختلف روابط بین‌الملل جهت‌گیری متفاوتی نسبت به این مسائل و تأثیر آن‌ها بر روابط دولت‌ها و ملت‌ها داشته باشند. این بررسی با اتکا به روش پژوهش تحلیل محتوای توصیفی و گردآوری داده‌ها به‌صورت کتابخانه‌ای، به انجام رسیده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد، درحالی که در گذشته و تحت‌‌تأثیر رویکردهای نظری سنتی روابط بین‌الملل و توسعه مفهوم امنیت دولت‌محور با مسائل محیط‌زیستی به‌عنوان یک کلیت انتزاعی در روابط بین‌الملل رفتار می‌شد، اما تغییرات بنیادین در سیاست جهانی موجب به رسمیت شناختن محیط‌زیست و عواقب غیرقابل پیش‌بینی و شگفت‌انگیز آن به‌عنوان یکی از موضوعات اصلی روابط بین‌الملل شد. https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_102391.html ایران با مساحت تقریبی 6/1 میلیون کیلومتر مربع، به‌دلیل تنوع زیستگاه‌های متشکل از سه ناحیه زیستی اورینتال، پالئارکتیک و اتیوپین، بستری مناسب برای حضور پرندگان مهاجر فراهم آورده؛ این تنوع‌زیستی، ایران را به کانونی برای شناسایی ۵۵۱ گونه پرنده تا سال ۲۰۱۵  تبدیل کرده است که مگس‌گیر بهشتی هندی (Terpsiphone paradisi) یکی از آن‌ها است. این پژوهش با هدف تحلیل مشاهدات گونه مگس‌گیر بهشتی هندی، یکی از پرندگان مهاجر در ایران انجام شد. داده‌ها از پایگاه‌های پرنده‌نگری eBird و کمیته ثبت پرندگان ایران، با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط مانند "مگس‌گیر بهشتی هندی" و "پراکنش"، جمع‌آوری شدند. این داده‌ها براساس سال، فصل، مکان و جنس پرنده مرتب و اطلاعات نادرست یا تکراری حذف شدند. تحلیل‌ها با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای ArcGIS (نسخه ۱۰.۸) برای ترسیم نقشه پراکنش و تهیه نمودارهای ستونی و دایره‌ای با  Excel (نسخه ۲۰۱۳) انجام گرفت. یافته‌ها نشان داد که این گونه عمدتاً در نواحی جنوبی ایران، به‌ویژه پارک ملت میناب، مشاهده شده و گزارش‌ها در فصول سرد متمرکز است. پیشنهاد می‌شود پایش‌های مستمر برای درک بهتر رفتار مهاجرتی این گونه ادامه یابد. https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_103916.html حمل‌ونقل جاده‌ای بار نقش محوری در توسعه اقتصادی کشورها ایفا می‌کند، اما فعالیت‌های مرتبط با آن پیامدهای محیط‌‌زیستی، اقتصادی و اجتماعی قابل‌ توجهی به‌ ‌همراه دارد. افزایش مصرف انرژی، انتشار آلاینده‌های هوا و آلودگی صوتی از جمله چالش‌های محیط‌‌‌زیستی این بخش است که می‌تواند با توسعه پایدار هماهنگ نباشد. این مقاله به بررسی چارچوب‌ها و رویکردهای توسعه پایدار در بخش حمل‌ونقل جاده‌ای بار می‌پردازد و وضعیت فعلی ایران را در مقایسه با استانداردها و تجربیات بین‌المللی تحلیل می‌کند. در این راستا، شاخص‌های محیط‌‌زیستی، اقتصادی و اجتماعی مرتبط با حمل‌ونقل بار شناسایی شده و راهکارهای بهبود‌دهنده عملکرد پایدار ارائه می‌شوند. نتایج نشان می‌دهد که اجرای سیاست‌های مدیریتی و فناوری‌های نوین، از جمله بهینه‌سازی مسیرها، استفاده از خودروهای کم‌مصرف و افزایش بهره‌وری لجستیکی، می‌تواند اثرات منفی محیط‌‌زیستی را کاهش داده و به توسعه پایدار در این بخش کمک کند. این مطالعه چارچوبی برای تصمیم‌گیری‌های سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی عملیاتی در حمل‌ونقل جاده‌ای بار ارائه می‌دهد. https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_102413.html سامانه‌های اجتماعی-اکولوژیک، نشان‌دهنده‌ تعامل پیچیده بین سیستم‌های انسانی و طبیعی هستند. آن‌ها دارای ویژگی‌های متعددی از جمله عدم‌قطعیت، بازخورد غیرخطی، برهم‌کنش فرایندها در مقیاس‌های مختلف، خودسازماندهی و پیدایش هستند. تغییرات براساس رفتار آشوب­ناک و مدل فاجعه‌آمیز در آن‌ها رخ می‌دهد. ازاین‌رو، درک و شناسایی اجزا و تعاملات این سیستم‌ها برای مدیریت پایدار منابع طبیعی ضروری است. چارچوب‌های مختلفی برای شناسایی و تحلیل سامانه‌های اجتماعی-اکولوژیک توسعه یافته‌اند. در توصیف سامانه‌های اجتماعی-اکولوژیک، ساختار سلسله مراتبی و تودرتو هر دو زیرسیستم بسیار اهمیت دارد و ارتباط میان این دو زیرسیستم، از طریق دانش و درک انسان از زیرسیستم اکولوژیک و اقدامات مدیریتی که انجام می‌دهد، شکل می‌گیرد، رویکردهای تشخیصی در این زمینه از طریق شناسایی واحدها و مجموعه‌های انسانی و طبیعی در کنار تعاملات سیستم به درک پیچیدگی سامانه‌های اجتماعی-اکولوژیک کمک می‌کند و به مدیریت موثر منابع از جمله منابع مشترک منجر می‌شود. در سامانه‌های اجتماعی-اکولوژیک، متغیرهای کند و سریع و کنترل‌های برون‌زا بر ساختار و پویایی سیستم تأثیرگذارند و همچنین بازخوردهای تثبیت‌کننده و تقویت‌کننده تا حد زیادی نحوه پاسخ یک سیستم به تغییر را کنترل می‌کند، درک پیچیدگی و تعاملات سامانه‌های اجتماعی-اکولوژیک برای مدیریت مؤثر منابع طبیعی و ایجاد تاب‌آوری در برابر اختلالات و شوک‌ها ضروری است. https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_102593.html رشد سریع جمعیت در کلان‌شهر تهران منجر به تغییرات گسترده‌ای در کاربری اراضی، از جمله گسترش مناطق شهری، زمین‌های کشاورزی و اراضی صنعتی شده است. این تغییرات تأثیرات مهمی بر فرآیندهای محیط‌زیستی مانند ذخیره‌سازی کربن داشته‌اند. این مطالعه با هدف بررسی تغییرات کاربری/ پوشش زمین و تحلیل اثرات آن بر ظرفیت ذخیره‌سازی کربن تهران در سال‌های 2017 تا 2023 انجام شد. برای این منظور، تصاویر ماهواره‌ای سنتینل-2 استفاده شده و نقشه‌های کاربری اراضی با بهره‌گیری از تصاویر گوگل ارث و شاخص‌های صحت و کاپا اعتبارسنجی شدند. بررسی تغییرات آینده با استفاده از مدل‌های شبکه عصبی مصنوعی، زنجیره مارکوف و مدل تغییرات کاربری اراضی (LCM) انجام گرفت. نتایج نشان داد که از سال 2017 تا 2023، گسترش مناطق مسکونی و شهری همراه با کاهش فضاهای سبز و اراضی کشاورزی رخ داده است. این تغییرات منجر به کاهش ظرفیت ذخیره‌سازی کربن در بخش‌هایی از کلان‌شهر مذکور شده‌اند. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهند که روند گسترش مناطق مسکونی، به‌ویژه در بخش‌های غربی، جنوبی و جنوب غربی، هرچند با سرعت کمتری نسبت به دوره قبلی، در سال‌های آینده ادامه خواهد داشت. یافته‌های این پژوهش بر اهمیت برنامه‌ریزی کاربری زمین برای بهبود ذخیره‌سازی کربن در مناطق شهری تأکید دارد. https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_101805.html 12 رده اصلی خاک، در جهان وجود دارد که تنها ۷ رده در خاک‌های کشور ایران شناسایی شده‌ است. با توجه به شرایط اقلیمی ایران که بیش از ۷۰ درصد آن را اقلیم نیمه‌خشک و خشک تشکیل می‌دهد و نیز با در نظر گرفتن شرایط شدید توپوگرافی، بخش عمدۀ سطح کشور -پس از اراضی متفرقه- به سه رده آنتی‌سول، اریدی‌سول و اینسپتی‌سول تعلق دارد. خاک‌های آلفی‌سول و مالی‌سول منحصراً در شیب شمالی رشته‌کوه البرز و دشت‌های ساحلی دریای خزر که دارای اقلیم مرطوب و نیمه‌مرطوب است تشکیل می‌شود و مساحت آن‌ها از ۳ درصد مساحت کشور تجاوز نمی‌کند. خاک‌های آلفی‌سول برای کشاورزی، مرتع‌داری، جنگل‌داری و جنگل‌کاری مناسب است، اما برای آبزی‌پروری گرمابی و سردابی قابلیت اندکی دارد و توان پرورش میگو در آن مشاهده نمی‌شود. رده آلفی‌سول برای توسعۀ روستایی و شهری توان بالا و برای توسعۀ صنعتی قابلیت متوسط دارد و برای توسعۀ گردشگری نیز مناسب است. خاک‌های اریدی‌سول برای دیم‌کاری، جنگل‌داری، جنگل‌کاری، آبزی‌پروری سردابی و گرمابی و نیز پرورش میگو نامناسب است و برای کشاورزی آبی، توسعۀ روستایی و مرتع‌داری قابلیت ضعیف تا متوسط نشان می‌دهد. توسعۀ شهری، روستایی و گردشگری کاربری‌های مناسب این رده محسوب می‌شود. آنتی‌سول‌ها برای توسعۀ شهری، توسعۀ صنعتی و گردشگری توان مناسب دارد، اما برای سایر کاربری‌ها فاقد توان است و تنها مرتع‌داری و توسعۀ روستایی به‌صورت محدود قابل بهره‌برداری است. اینسپتی‌سول‌ها برای کشاورزی و مرتع‌داری توان متوسط تا خوب دارد. این خاک برای جنگل‌داری و جنگل‌کاری توان مناسب نشان می‌دهد، اما برای انواع آبزی‌پروری نامناسب است و برای توسعۀ شهری و صنعتی ظرفیت پایینی دارد. توان آن برای توسعۀ روستایی متوسط و برای گردشگری بالا ارزیابی می‌شود. مالی‌سول‌ها برای اکثر کاربری‌ها مناسب است و تنها برای انواع آبزی‌پروری توان نشان نمی‌دهد. ورتی‌سول‌ها برای توسعۀ روستایی، شهری، صنعتی، جنگل‌داری و جنگل‌کاری نامناسب است، اما حاصلخیزی بالایی برای گسترش کشاورزی آبی، دیم و مرتع‌داری دارد. برای آبزی‌پروری و توسعۀ گردشگری نیز توان قابل‌ توجهی دیده نمی‌شود. اراضی متفرقه برای هیچ‌یک از کاربری‌ها مناسب نیست، اما به‌دلیل وجود پدیده‌های منحصربه‌فرد می‌تواند برای گردشگری توان داشته باشد. https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_107176.html کولاب ساحلی- دریایی پهنة آبی کم‌عمقی است که جدا از دریا اما اغلب در مجاورت و مرتبط با آن قرار دارد. با توجه به اهمیت کولاب‌ها که مستعد تولید بالا و ایجاد زیستگاه‌های مناسب هستند، شناسایی و مطالعة آن‌ها حائز اهمیت است. این پهنه‌های آبی به دو گروه آتول و کولاب‌های ساحلی تقسیم می‌شوند. با توجه به نبود کولاب آتول در ایران، موضوع این بررسی، کولاب‌های ساحلی است که تحت‌تأثیر موانع و سدهای ساحلی پدید می‌آیند و شامل کولاب‌های ناحیة ساحلی، کولاب‌های کرانه‌ای و کولاب‌های دهانه‌ای هستند. این تحقیق، ضمن مروری بر رسوب‌شناسی و تولید زیستی کولاب‌ها، به بررسی تأثیرات انسانی آن‌ها پرداخته و به تحلیل موقعیت کولاب‌های ساحلی ایران و تغییرات زمانی آن‌ها می‌پردازد. با استفاده از برنامة Google Earth، خط ساحلی جنوبی دریای خزر شامل مناطق ساحلی سه استان شمالی ایران و خط ساحلی قسمت شمالی خلیج‌فارس و دریای عمان شامل مناطق ساحلی چهار استان جنوبی ایران از نظر وجود کولاب ساحلی، مورد بررسی قرار گرفت. 22 کولاب ساحلی با وسعتی حدود 20 هزار هکتار شناسایی شد که 14 کولاب متعلق به سواحل جنوبی و 8 کولاب مربوط به سواحل شمالی بودند. این کولاب‌ها شامل انواع کولاب‌های مسدود، محصور، کرانه‌ای و خورکولاب هستند که از این میان، کولاب انزلی، کولاب کیاشهر و کولاب استیل، پیش از این نیز به نام کولاب معرفی شده بودند. مطابق نتایج، ایران دارای کولاب‌های ساحلی، کرانه‌ای و دهانه‌ای بوده و انواع دریایی (آتول) در آن مشاهده نمی‌شود. همچنین تمام کولاب‌های دهانه‌ای از نوع خورکولاب بوده و کولاب مصبی مشاهده نشده ‌است. https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_101785.html مفهوم مرزهای سیستم زمین ایمن و عادلانه چارچوبی علمی است که پایداری محیط‌زیست و عدالت اجتماعی را در یک ساختار یکپارچه ادغام می‌کند تا هم ثبات اکولوژیک سیاره را حفظ کند و هم از آسیب به رفاه انسان‌ها و سایر گونه‌ها جلوگیری نماید. این چارچوب در سال ۲۰۲۳ توسط Rockström و همکارانش معرفی شد و بر این ایده استوار است که فعالیت‌های انسانی نباید از محدوده‌هایی فراتر روند که هم سلامت سیستم زمین را تهدید کنند و هم نابرابری‌های اجتماعی را تشدید نمایند. این تحقیق با هدف بررسی اجزای کلیدی و مفهوم مرزهای سیستم زمین ایمن و عادلانه و وضعیت کنونی این چارچوب، شامل تحلیل تأثیرات فعالیت‌های انسانی بر مرزهای ایمن و ملاحظات عدالت انجام شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که در حال حاضر، اجزای کلیدی نظیر تغییر اقلیم، یکپارچگی زیست‌کره، چرخه‌های آب و مواد مغذی و آلودگی آئروسل‌ها از حدود قابل قبول استانداردها در سطح جهانی فراتر رفته‌اند. چارچوب مرزهای سیستم زمین ایمن و عادلانه، پایه‌ای کمی برای حفاظت از مشترکات جهانی فراهم می‌کند، به اهداف توسعه پایدار کمک می‌کند و پیامدهایی برای سیاست‌گذاری و حکمرانی دارد. در نهایت، این چارچوب رویکردی جامع برای دستیابی به توسعه پایدار با متعادل کردن محدودیت‌های محیطی با نیازهای اجتماعی ارائه می‌کند و بر اهمیت ادغام عدالت در حکمرانی محیط‌زیستی تأکید می‌نماید. https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_102860.html این پژوهش به تبیین تمایزات مفهومی و کارکردی بین پاسخ سازشی و ظرفیت پاسخ در سیستم‌های اجتماعی-اکولوژیک می‌پردازد. پاسخ سازشی به‌عنوان واکنش مشخص و موقت سیستم‌های محیط‌زیستی به محرک‌های بیرونی و درونی تعریف می‌شود، درحالی که ظرفیت پاسخ، ناظر بر توانایی ذاتی و پایدار سیستم برای مقابله با تغییرات محیطی است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که پاسخ سازشی دارای ماهیت گذرا، علیت مشخص و نیازمند اقدامات اجرایی کوتاه‌مدت است. درحالی که ظرفیت پاسخ با ویژگی‌های پایدار، چندعاملی و مستلزم برنامه‌ریزی راهبردی بلندمدت مشخص می‌شود. تحلیل ارتباط متقابل این دو مفهوم حاکی از آن است که ظرفیت پاسخ کافی می‌تواند نیاز به پاسخ‌های سازشی اضطراری را کاهش دهد، درحالی که تکرار پاسخ‌های سازشی می‌تواند به تقویت ظرفیت پاسخ سیستم منجر شود. درک عمیق این تمایزات مفهومی، چارچوب نظری منسجمی برای تدوین راهبردهای مدیریت اکوسیستم، سیاست‌گذاری‌های محیط‌زیستی و ارتقای تاب‌آوری سیستم‌های اکولوژیک در برابر تغییرات محیطی فراهم می‌آورد. https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_102861.html این مطالعه به تبیین تمایزات مفهومی بین اختلال (Disruption) و آشفتگی (Disturbance) در سیستم‌های محیط زیستی می‌پردازد. در سیستم های اکولوژیک- اجتماعی، اختلال به‌عنوان رویدادی گسسته و مشخص با محدودیت‌های زمانی-مکانی معین، موجب تغییرات ناگهانی در ساختار و عملکرد سیستم‌های اکولوژیک-اجتماعی می‌شود، در حالی که آشفتگی حالتی از عدم تعادل دینامیک و پایدار است که برآیند برهم‌کنش متغیرهای متعدد و پیچیده در این سیستم‌ها محسوب می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اختلال دارای ماهیت کوتاه‌مدت، منشأ قابل‌شناسایی و گستره مکانی محدود است، در حالی که آشفتگی با ویژگی‌های بلندمدت، چندعاملی و گسترده مشخص می‌شود. تحلیل ارتباط متقابل این دو مفهوم حاکی از آن است که اختلالات مکرر می‌توانند به آشفتگی دائمی منجر شوند و آشفتگی‌ها نیز زمینه‌ساز بروز اختلالات شدیدتر باشند. درک صحیح این تمایزات مفهومی، چارچوب نظری منسجمی برای تدوین راهبردهای متفاوت در مدیریت مخاطرات محیطی، برنامه‌ریزی اجرایی و راهبردی، و حفاظت از اکوسیستم‌ها در عصر تحولات سریع محیط زیستی فراهم می‌آورد. https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_103565.html مفاهیم تاب‌آوری و پایداری طی پنج دهه گذشته به‌عنوان دو چارچوب نظری تأثیرگذار در مطالعات محیط‌زیست مطرح شده‌اند. این مقاله به مروری جامع بر ادبیات پایه‌ای که این مفاهیم را شکل داده، پرداخته و ریشه‌های فکری، توسعه نظری و تحول مفهومی آن‌ها را بررسی می‌کند. تاب‌آوری که در ابتدا توسط Holling در دهه ۱۹۷۰ به‌عنوان یک ویژگی اکولوژیک معرفی شد، امروزه به چارچوبی چندبعدی تبدیل شده که شامل تفکر سیستم‌های اجتماعی-اکولوژیک نیز می‌شود. پایداری، که ریشه در مطالعات توسعه و اخلاق محیط‌زیستی دارد، راهنمای هنجاری برای مدیریت بلندمدت محیط‌زیست ارائه می‌کند. با بررسی آثار برجسته و مشارکت‌های نظری کلیدی، این مرور نشان می‌دهد که این مفاهیم، با وجود نشأت‌گیری از سنت‌های فکری متفاوت، رویکردهایی مکمل و در عین حال متمایز برای درک سیستم‌های پیچیده محیط‌زیستی ارائه می‌کنند. تحلیل حاضر مباحث نظری جاری درباره تعاریف، روش‌های سنجش و کاربردهای عملی را روشن می‌سازد و پیشرفت‌های اخیر در چارچوب‌های تلفیقی که فهم توصیفی را با اهداف هنجاری ترکیب می‌کنند، برجسته می‌کند. این مرور پایه‌ای به درک مفهومی شفاف‌تر کمک کرده و مسیر توسعه نظری آینده در مطالعات محیط‌زیست را مشخص می‌کند. https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_104867.html تالاب‌های ساحلی به‌عنوان اکوسیستم‌های انتقالی، طیف گسترده‌ای از خدمات اکوسیستمی بویژه در پشتیبانی فرصت‌های معیشتی ارائه می‌کنند. این درحالی است که این مناطق به طور مداوم در سراسر جهان به دلیل توسعه فعالیت‌های انسانی در حال تخریب هستند. تبدیل و از بین رفتن تالاب‌های ساحلی به اراضی کشاورزی، شهری و صنعتی، تأثیرات قابل توجهی بر جمعیت و تنوع پرندگان آبزی داشته است درحالیکه این گونه‌ها در بخشی از چرخه زندگی خود به تالاب‌ها متکی هستند. به همین سبب تالاب‌ها و حیات وحش آن‌ها به عنوان یکی از در معرض خطرترین اکوسیستم‌های جهان محسوب می‌شوند. کولاب بندرکیاشهر بخشی از تالاب بین‌المللی بوجاق است که در گروه تالاب‌های ساحلی-دریایی قرار می گیرد. این کولاب به علت داشتن معیارهای 1، 2، 4 و 6 کنوانسیون در سال 1354 با مساحت 500 هکتار در فهرست تالاب‌های کنوانسیون رامسر به ثبت رسید. این منطقه همچنین یکی از مناطق مهم پرندگان کشور (IBA) و یکی از مناطق بوم‌شناختی یا زیست‌شناختی مهم دریایی (EBSA) محسوب می‌شود. هدف از انجام این مطالعه بررسی ویژگی‌های محیط زیستی کولاب بندر کیاشهر می‌باشد. یافته‌های این مطالعه می‌تواند به ‏ذینفعان در ایجاد فرصتی جهت حفاظت هر چه بیشتر از این اکوسیستم ساحلی کمک نماید.‏ https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_104880.html منابع طبیعی ایران در مواجهه با ابرچالش‌های محیط‌زیستی و ساختاری، در مرحله‌ای بحرانی از چرخه سازگاری هالینگ قرار گرفته‌اند. این پژوهش با بهره‌گیری از چارچوب چرخه سازگاری، وضعیت کنونی نظام حکمرانی منابع طبیعی کشور را در فاز رهاسازی (Ω) تحلیل کرده و خطر گرفتار شدن در تله‌های سیستمی مانند «انحلال» و «سرگردانی» را برجسته می‌سازد. انحلال سازمان منابع طبیعی و واگذاری وظایف آن بدون برنامه‌ریزی جامع، نشانه‌ای از فروپاشی ساختارهای مدیریتی و تهدیدی برای انسجام ملی در مدیریت منابع است. در ادامه، پژوهش حاضر مجموعه‌ای از سیاست‌های پیشنهادی برای عبور از این تله‌ها و ورود به فاز بازسازماندهی (α)، از جمله بازسازی نهادی مستقل، مشارکت‌محوری جوامع محلی، تدوین قوانین نوین و توانمندسازی منابع انسانی ارائه می‌دهد. در همین راستا، اقدامات اجرایی مشخصی مانند تدوین نقشه راه بازسازی نهادی، راه‌اندازی پایگاه داده ملی منابع طبیعی، و تشکیل شوراهای محلی مدیریت منابع نیز به‌عنوان گام‌های عملیاتی پیشنهاد شده‌اند. همچنین، الزامات ورود به فاز رشد مجدد (r) شامل سرمایه‌گذاری هدفمند، تنوع‌بخشی به معیشت‌های پایدار، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و آموزش عمومی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. هدف نهایی، گذار از بحران کنونی به سوی یک نظام حکمرانی تاب‌آور، پاسخگو و سازگار با اصول توسعه پایدار است که بتواند همزمان نیازهای نسل حاضر و آینده را تأمین کند. این پژوهش با تلفیق تحلیل نظری و سیاست‌گذاری عملی، چارچوبی برای بازاندیشی در ساختار نظام حکمرانی منابع طبیعی ایران ارائه می‌دهد. https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_105318.html رویداد و رخداد به‌عنوان دو اصطلاح کاربردی در مباحث ریسک و آسیب‌پذیری اهمیت زیادی دارند. اصطلاح رویداد در ادبیات ریسک به عنوان یک اتفاق آینده، یک شانس یا موقعیتی می باشد که ممکن است اما وقوع آن قطعی نیست. با این حال می‌توان رویداد را برای پدیده‌های در حال وقوع یا رخ‌ داده نیز به کار برد. به صورتی که رویداد را برای توصیف یک پدیده از نظر خصوصیات، ابعاد و موقعیت جغرافیایی به کار می‌برند. به عبارتی دیگر، رویداد ثبت زمان و مکان یک پدید‌ه است که بازتاب‌کننده وجود یک تهدید می‌باشد. یک رویداد زمانی رخ می‌دهد که خطر تحقق یافته یا آشکار شود. از طرفی دیگر، رخداد، به معنای موجود بودن، اثر به‌جامانده از یک رویداد تلقی می‌شود. هنگامی‌که تمرکز بر جنبه‌های آماری نظیر احتمال وقوع، فراوانی، تکرار یا میزان خسارات ناشی از آن پدیده باشد، چه در زمینه مدیریت ریسک و چه در زمینه ارزیابی آسیب‌پذیری، اصطلاح رخداد کاربردی‌تر است. https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_105902.html این پژوهش به تحلیل مفهومی و مقایسه‌ای دو رویکرد بنیادین در عرصه عمل و سیاست‌گذاری محیط‌زیستی، یعنی مدیریت و حکمرانی محیط‌زیست می‌پردازد. با وجود ارتباط نزدیک میان این دو مفهوم، تمایزات فلسفی، نهادی و کارکردی قابل‌توجهی میان آن‌ها وجود دارد که درک دقیق آن‌ها برای ارتقای اثربخشی نظام‌های حفاظت محیط‌زیست ضروری است. این مطالعه با رویکردی تحلیلی ـ توصیفی و بر پایه مرور ادبیات علمی دوره ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵، تفاوت‌های نظری و کاربردی مدیریت و حکمرانی را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان داد که حکمرانی محیط‌زیست بر ساختارهای نهادی چندسطحی، فرآیندهای مشارکتی و مشروعیت تصمیم‌گیری تمرکز دارد، در حالی که مدیریت محیط‌زیست بر ابزارهای فنی، نظام‌های کنترلی و بهینه‌سازی عملکرد سازمانی متمرکز است. با این حال، این دو حوزه نه متضاد بلکه مکمل یکدیگرند؛ حکمرانی بستر نهادی و مشروعیت لازم برای اجرا را فراهم می‌سازد و مدیریت، ابزار اجرایی تحقق اهداف حکمرانی را ارائه می‌دهد. تحلیل انجام‌شده بیانگر آن است که کیفیت حکمرانی تأثیر مستقیمی بر اثربخشی مدیریت محیط‌زیست، به‌ویژه از طریق وضوح نهادی، تخصیص منابع، تقویت پاسخگویی و ایجاد ظرفیت یادگیری اجتماعی دارد. همچنین تعامل دوسویه میان سطوح حکمرانی و مدیریت، از طریق چرخه‌های یادگیری و نوآوری، به افزایش سازگاری و تاب‌آوری نهادی منجر می‌شود. در نهایت، نتایج پژوهش بر ضرورت تلفیق راهبردی میان سازوکارهای حکمرانی و نظام‌های مدیریتی برای تحقق اثربخشی بیشتر در سیاست‌ها و اقدامات محیط‌زیستی تأکید دارد. https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_106329.html خدمات اکوسیستمی کوهستان از مهم‌ترین پیوندگاه‌های میان ساختارهای زیست‌فیزیکی و رفاه انسانی در مقیاس‌های محلی تا فرامنطقه‌ای به‌شمار می‌روند. با وجود گسترش ادبیات مرتبط، تمرکز غالب پژوهش‌ها بر ظرفیت زیست‌فیزیکی تولید خدمات بوده و ابعاد فضایی، نهادی و مدیریتی بهره‌برداری از آن‌ها کمتر به‌صورت یکپارچه تحلیل شده است. این مقاله با رویکردی تحلیلی–مروری، خدمات اکوسیستمی کوهستان را در چارچوب زنجیره ساختار–فرایند–عملکرد و در پیوند با پویایی عرضه و تقاضا بازخوانی می‌کند. تحلیل ادبیات نشان می‌دهد که جدایی فضایی میان محل تولید خدمات در ارتفاعات و محل بهره‌برداری در پایین‌دست، شکافی نهادی و مدیریتی ایجاد می‌کند که می‌تواند به عدم تعادل در توزیع منافع و افزایش فشار بر ساختارهای مولد خدمات منجر شود. افزون بر این، پیشران‌هایی مانند تغییر اقلیم، تغییر کاربری و تبدیل اراضی و رشد تقاضا، هم‌زمان زنجیره تولید زیستی و تعادل عرضه–تقاضا را با چالش مواجه می‌سازند. بر این اساس، پایداری خدمات اکوسیستمی کوهستان مستلزم تقویت حکمرانی چندمقیاسی، حفاظت از ساختارهای اکولوژیک و ادغام تحلیل فضایی عرضه و تقاضا در برنامه‌ریزی سرزمین است. https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_106815.html این مطالعه با هدف بررسی ویژگی‌های اقتصادی-اجتماعی و جمعیت‌شناختی روستاهای حاشیه مانگروهای شمال غربی جزیره قشم و نقش جوامع محلی در حفاظت و بهره‌برداری پایدار از خدمات اکوسیستمی این جنگل‌ها انجام شد. با استفاده از روش مردم‌نگاری، داده‌ها از طریق مطالعات میدانی گردآوری شد. جنگل های مانگرو این محدوده در برگیرنده 6 رویشگاه قابل ‏تفکیک (پهل، مردو، خمیر- لشتغان، سایه خوش، ساحل قشم و خورخوران) است و رویشگاه قشم و خوران در حوزه شهرستان قشم قرار دارد. هفت روستای سهیلی،گورزین، دهخدا، دوربنی، هفت رنگو، ملکی و گوران و دو شهر لافت و طبل همجوار جنگل های مانگرو این محدوده قرار دارد و بخشی از معیشت ساحل نشینان وابسته به این رویشگاه است. روستای دهخدا با قدمتی بالغ بر 3600 سال، قدیمی ترین سکونتگاه انسانی در این میان است و پس از آن به ترتیب گوران و لافت قرار دارد. متوسط فاصله این سکونتگاه ها از شهر قشم حدود 70 کیلومتر است و بین 1 تا 7 کیلومتر با رویشگاه های حرا در شمال غربی قشم فاصله دارند و همگی برخوردار از آب شرب، مخابرات، جاده آسفالت و اسکله هستند. صیادی، گردشگری و دامداری منابع اصلی معیشت آنها است و درحال حاضر حدود 70 واحد بوم گردی در سکونتگاه های جزیره قشم پیرامون جنگل های حرا به گردشگران خدمات اقامتی، خوراکی و بازدیدی ارائه می دهند و بالغ بر 20 منبع تفرجی برای بازدید و تجربه گردشگری وجود دارد که وابسته به فرهنگ محلی، هنر بومی و جذابیت های طبیعی است. https://biosepehrsj.ut.ac.ir/article_106817.html تجزیه و تحلیل داده‌های علمی در چهان پرشتاب امروز، به‌ویژه در زمینه‌های مختلف پژوهش، اهمیت فزاینده‌ای پیدا کرده است. به‌طوری که نرم افزارهایی با قابلیت بالا برای این منظور توسعه یافته‌اند. نرم فزار VOSviewer یک نرم افزار تحلیلی و ابزار کارآمد برای تجزیه‌ و تحلیل و تجسم داده‌های علمی است که به پژوهشگران کمک می‌کند الگوهای ارتباطی، روندهای تحقیقاتی و موضوعات کلیدی را شناسایی کنند تا بتوانند در پس زمینه کارهای پژوهشی دقیق‌تر و منسجم‌تر چالش‌ها را بیابند و مورد مطالعه قرار دهند. در این پژوهش اقتصاد دریا پایه که امروزه با توجه به وضعیت اقتصادی کشور نگاه‌ها را به خود جلب کرده با این نرم افزار مورد تحلیل قرار گرفت. ابتدا 2150 مقاله از سال 2007 تا 2026 انتخاب و در نرم فزار VOSviewer فراخوانی و سپس در سه بخش تجسم شبکه، تجسم هم‌پوشانی و تجسم چگالی به تحلیل شبکه‌های علمی اقتصاد دریاپایه پرداخته شد. نتایج این علم سنجی نشان داد که موضوعاتی مانند مناطق حفاظت شده دریایی، مدیریت شیلات، برنامه ریزی فضایی دریایی بیشترین مطالعات را در حوزه اقتصاد دریاپایه به خود اختصاص داده و موضوعاتی مانند رشد آبی، غذای آبی و لکه های داغ اقلیمی از موضوعات کمتر کار شده در این زمینه می‌باشند.